Што рабіць у сітуацыі з хатнім гвалтам?

 
Паводле дадзеных Сусветнай арганізацыі аховы здароўя, 38% забойстваў жанчын было здзейснена іх блізкімі людзьмі. Праблема існуе з даўніх часоў і мае месца на ўсіх узроўнях: ад прававой нябачнасці да бытавога патрыярхату. Толькі з 1990-х праблема хатняга гвалту пачала ўзнімацца на заканадаўчым узроўні, але дагэтуль факты злачынстваў не дазваляюць лічыць яе вырашанай. Разглядаем асноўныя моманты пытання, а таксама раім, што рабіць, калі здарылася ліха ў сям’і.
 
 
Тэорыя

  Праблема мае некалькі назваў: партнёрскі гвалт, хатні гвалт або сямейны гвалт. Розніца ў шырыні і плоскасці паняццяў. Гвалт можа быць у адносінах паміж мужчынам і жанчынай, у аднаполых стасунках, у дачыненні да дзяцей або да людзей у гадах.

  Адметнай прыкметай гвалту выступае яго паўтаральнасць. Згодна з амерыканскай даследчыцай Ленор Ўолкер, гвалт мае чатыры фазы: нарастанне напругі, інцыдэнт, прымірэнне і спакойны перыяд у адносінах (так званы мядовы месяц). І зноў па коле. Што характэрна, з кожным цыклам гвалт робіцца больш жорсткім, фазы раскаяння і спакою карацейшымі, а фаза напружання – больш дасканалай. Мы насамрэч раім не цярпець нават першага выпадку.

  Гвалт можа мець фізічную, псіхалагічную, сэксуальную або эканамічную форму. Да фізічнага гвалту адносяцца не толькі збіццё, але і ўтрыманне, удушэнне, апёкі, у тым ліку забойства. Псіхалагічнае: абразы, шантаж, пагрозы, маніпуляванне. Сэксуальным гвалтам лічыцца фізічны або на словах прымус да сэксу, праверкі цнатлівасці, жаночае абразанне, інцэст. Пры эканамічнай дыскрымінацыі гвалтаўнік або гвалтаўніца пазбаўляе блізкага чалавека фінансавай свабоды.

  Часта гвалт заўважыць цяжка: пачынаецца перыяд сумневу і апраўдання паводзінаў, але калі крыўднік або крыўдніца адчуе смак прыгнёту, выходзіць з сітуацыі будзе цяжэй і з большымі псіхалагічнымі стратамі.

 

Права

  89 краін свету маюць законы аб хатнім гвалце. Моцнае заканадаўства на гэты конт у Бразіліі, ЗША, Францыі, Іспаніі. Беларусь пакрыху таксама робіць крокі ў тым кірунку. У 2014 годзе быў прыняты закон «Аб асновах дзейнасці па прафілактыцы правапарушэнняў», які не з’яўляецца асобным законам пра гвалт, але вырашае частку праблем, звязаных з прававой падтрымкай.

  Галоўнае, канешне, што даецца азначэнне хатняму гвалту і акрэсліваюцца члены сям’і: да іх адносяцца не толькі афіцыйныя муж і жонка, але і тыя, з кім ты проста жывеш.

  Таксама з’яўляецца артыкул пра абарончае прадпісанне: пры паўторным інцыдэнце ахвяра можа адсяліць гвалтаўніка з дома на тэрмін да месяца ці пераехаць сама, пры гэтым агрэсару забараняецца дазнавацца, дзе жыве ахвяра, і наведваць яе або яго месцажыхарства. Таксама забаронена звязвацца з пацярпелымі як па тэлефоне, так і праз інтэрнэт. Пацярпелым, калі трэба, прадастаўляюць «крызісны» пакой.

  На пачатак 2015 года афіцыйных «крызісных» пакояў у краіне было 105, але кажуць, што не наладжана якасная камунікацыя з непасрэдна пацярпелымі, і пакоі стаяць пустымі. Так што смела звязвайся, калі патрэбна, – поўны спіс тут. Можна таксама звярнуцца ў шэлтары недзяржаўных арганізацый. Такія астраўкі бяспекі ёсць у грамадскіх аб’яднаннях «Радзіслава» і «Гендарныя перспектывы». Там жа табе акажуць псіхалагічную і юрыдычную дапамогу, а можа, і гарбаты з чаборам прапануюць. Некаторыя прытулкі пры неабходнасці могуць дапамагчы з транспартнымі выдаткамі.

 

Што рабіць, калі гвалт толькі здарыўся?

  Канешне, цяжка ўсведамляць свае дзеянні ў стрэсавай сітуацыі. Бадай, адзіныя думкі адно пра тое, як камунікаваць з гвалтаўніком або гвалтаўніцай ці як адсюль выбірацца.

  Калі мела месца выкарыстанне фізічнай сілы, то неабходна зрабіць медыцынскі агляд. Тут два шляхі: або адразу звярнуцца ў медычную ўстанову, якая абвесціць міліцыю і выдасць даведку з указаннем цялесных пашкоджанняў. Або, калі перадусім ісці ў міліцыю, цябе накіруюць на судмедэкспертызу ў адмысловы медычны цэнтр, дзе такімі выпадкамі якраз і займаюцца. Такія экспертызы робяцца згодна з правіламі Мінздрава, таму стоадсоткава служаць доказамі ў судзе.

  Май на ўвазе, што злачынствы, звязаныя з гвалтам, маюць тэрмін даўнасці. Адміністратыўны прысуд, які звычайна даюць за збіццё, павінен адбыцца не пазней чым праз два месяцы пасля здарэння. А ведаючы хуткасць нашых бюракратычных працэсаў, рэальна можна не паспець. Таму дзейнічаць неабходна аператыўна і па дзэне.

  У выпадку псіхалагічнага гвалту ў Беларусі маюць юрыдычную моц артыкулы «Абраза», «Пагроза» і «Паклёп», за якія гвалтаўніка або гвалтаўніцу чакае штраф, а пры паўторным рэцыдыве – да 3 гадоў пазбаўлення волі. Тут трэба збіраць медыйныя доказы: аўдыя-, відэазапісы, гісторыя перапіскі праз смс ці сацсеткі, а таксама паказанні сведак. Без іх справа амаль напэўна прагарыць.

 

 

Медыяпрадукты

  У ЗША была распрацавана прылада для смартфонаў Aspire News, якая мае функцыю «трывожнай кнопкі», якая адразу паведаміць мясцовым установам пра канфлікт, а таксама інфармацыю пра арганізацыі, куды можна звярнуцца па дапамогу. Стваральнікі прылады ўключылі ў яе, апроч гэтага, магчымасць запісу ўсяго, што адбываецца, каб дапамагчы ў зборы доказаў для пацвярджэння віны агрэсара.

  Падобная прылада ICE была распрацавана ў Нью-Дэлі для захоўвання інфармацыі, патрэбнай лекарам і выратавальнікам у выпадку, калі ты станеш ахвярай неспадзяванага здарэння. Дадатак вызначае месцазнаходжанне яго ўладальніка і адпраўляе сігнал SOS па некалькіх нумарах тэлефонаў, якія выбіраюць самі карыстальнікі.

  У Вялікабрытаніі сёлета на 8-е сакавіка праходзіла інтэрактыўная кампанія, накіраваная на барацьбу з гвалтам. На білбордах, усталяваных у Лондане і Бірмінгеме, можна было ўбачыць партрэт жанчыны з сінякамі на твары з надпісам «Паглядзі на мяне». Дзякуючы тэхналогіі распазнання асоб, сінякі пачыналі паступова знікаць, калі людзі глядзелі на білборд. Чым больш людзей звярталі ўвагу на выяву жанчыны, тым хутчэй адбываўся гэты працэс.

 

 

Кантакты

  8-801-100-8-801 – у Беларусі дзейнічае агульнанацыянальная гарачая лінія для пацярпелых ад хатняга гвалту. На гарачай лініі можна атрымаць псіхалагічныя, юрыдычныя і сацыяльныя кансультацыі штодня з 8 да 20 гадзін, ананімна і канфідэнцыйна. Псіхолаг адказвае на званкі штодня; дадаткова два разы на тыдзень, у аўторак і суботу, на лініі дзяжурыць юрыст. Пацярпелыя могуць даведацца пра падрабязную інфармацыю аб сваіх правах і аб адказнасці агрэсара, а таксама пра тое, якія дзеянні неабходна распачаць, каб абараніць сябе ад хатняга гвалту.

  «Гендарныя перспектывы» – грамадскае аб’яднанне займаецца пытаннямі дыскрымінацыі па прыкмеце пола. Гандаль людзьмі, сямейна-бытавы гвалт, дыскрымінацыя на працоўным месцы, сэксуальныя дамаганні – гэта іх тэма. Уваходзіць у буйную міжнародную сетку «Жанчыны супраць гвалту ў Еўропе» (WAVE). На базе арганізацыі працуе прытулак.

  http://ostanovinasilie.org/ – інфармацыйны даведнік пра законы, месцы прытулку, асабістыя гісторыі і агульныя навіны, якія тычацца хатняга гвалту.

 
 
Ілюстрацыя by Sheeborshee
 

КАМЕНТАРЫ (0)

КАМЕНТАВАЦЬ