Стоп сэксізм!

 

Свет таго і глядзі накрые чацвёртай хваляй фемінізму, але ў беларускіх медыя жанчыны ўсё яшчэ чэзнуць у цяні «моцнага пляча». Прытым не зусім апранутыя. Якія формы прымае сэксізм у СМІ і рэкламе і чаму мы ўсе павінны яму супрацьстаяць – мы абмяркоўвалі гэтыя пытанні на ток-шоу 34 Media Days: рэпрэзентацыя жанчын у медыя. Цяпер падсумоўваем інфу ў новым матэрыяле рубрыкі Mediascape.

 

 

Што такое сэксізм

Сэксізм – прадузятае стаўленне да чалавека і дыскрымінацыя па прыкмеце полу або гендара. Голая сутнасць сэксісцкага мэсэджа: адзін гендар чамусьці лепшы за іншы, і гэтым «чамусьці» можа быць што заўгодна: розум, сіла, улада, багацце. Такую пазіцыю падсілкоўваюць гендарныя стэрэатыпы – трывалыя ўяўленні пра тое, як належыць сябе паводзіць, калі ты дзяўчынка, і якім, у сваю чаргу, павінен быць хлопчык. Маецца на ўвазе, што сацыяльныя ролі абумоўлены матухнай-прыродай: з Y-храмасомай, маўляў, зручней сядзець у крэсле дырэктара, ну а X-храмасома гарантуе геніяльнасць у пляценні макрамэ.

 

 

 

 

Супраць каго накіраваны сэксізм

Звычайна, калі кажуць пра сэксізм, маюць на ўвазе тэорыі і практыкі прыгнёту жанчын. Сам тэрмін «сэксізм» быў уведзены феміністкамі другой хвалі для абазначэння механізмаў падтрымання мужчынскага панавання, чытай: патрыярхату. Спроба пашырыць паняцце за кошт уключэння так званага «адваротнага сэксізму» (aka шкоды, ад якой пакутуюць мужчыны) не знаходзіць шырокай падтрымкі, таму што з’явы не суадносныя: дыскрымінацыя мужчын не мае сістэмных наступстваў і не ўключаная ў кантэкст шматвяковай гісторыі.

Мужчыны таксама могуць быць ахвярамі гендарных стэрэатыпаў: грамадства крытычна ставіцца да хлопцаў, якія плачуць на «Ла-Ла-Лэндзе», гуляюць са сваімі малымі ў лялькі і не ведаюць, што робіцца сёлета ў Бундэслізе. Але патрабаванні да мужчын не такія зневажальныя, як патрабаванні да жанчын, якіх, напрыклад, прымушаюць адпавядаць вельмі жорсткім «канонам прыгажосці». Сэксізм і «адваротны сэксізм» асіметрычныя. І гэта робіцца відавочна ў любой клініцы пластычнай хірургіі.

 

 

 

 

«Ж» vs. «М»

Медыя ахвотна выкарыстоўваюць і рэпрадуктуюць дрымучыя гендарныя стэрэатыпы – канструююць жаночыя і мужчынскія вобразы па кальцы бінарных апазіцый: адны катэгорыі штучна суадносяцца з феміннасцю, іншыя – з маскуліннасцю.

Характарыстыкі злева традыцыйна прыпісваюць жанчынам, характарыстыкі справа – мужчынам. Актыўная, фінансава незалежная жанчына, якая захапляецца амерфутам, не ўпісваецца ў шаблон, таму становіцца «сапраўдным мужыком». Субтыльнага і ўразлівага мужчыну, які прысвяціў сябе дамаводству, злыя языкі назавуць «бабай». Не складана адчуць розніцу ў ацэначных адценнях паміж «бабай» (зневажальнае) і «мужыком» (паважлівае).

Кожны раз, калі ты падкрэсліваеш незвычайнасць таго факта, што жанчына валодае характарыстыкай з «мужчынскага» слупка – яна кіруе кампаніяй, загадвае лабараторыяй, пакарыла Анапурну, выйграла мільён на турніры па кіберспорту, часта мяняе сэксуальных партнёраў etc., – ты сэксіст(-ка).

 

 

 

 

Як выяўляецца сэксізм

Сэксуальная аб’ектывацыя. Асоба апрадмечваецца да абстрактнага вобраза або частак цела, штучна надзеленых сэксуальнымі характарыстыкамі. Жанчына падаецца як тавар або забаўка. Яна слабая, пакорлівая, даступная; яна прапануе сэкс за грошы ці іншыя даброты; яе адкрыта ацэньваюць у плане прывабнасці; ёй рэкамендуюць павялічыць грудзі, адпампаваць тлушч са сцёгнаў; і таму падобная бязглуздзіца. Дарэчы, сэкс прадае не ўсім.

Адсутнасць сувязі паміж мэсэджам і тым, як паказаны чалавек. Па меркаванні шматлікіх дызайнераў, жаночыя вобразы падыходзяць для чаго заўгодна: распіярыць стаматалагічную клініку, прадаць кававарку, сабраць народ на івэнт і падняць клікальнасць артыкула пра космас. Такі збіты, але эфектыўны ход замацоўвае за мужчынам статус галоўнага ўладальніка рэсурсаў: паколькі нібы менавіта ён спажывае тавары, паслугі і інфармацыю, значыць, і мэсэдж адрасаваны яму. Жанчына – усяго толькі інструмент дасягнення мэты.

Наяўнасць сэксісцкіх фраз. Любыя фразы, якія падтрымліваюць гендарныя стэрэатыпы, – сэксісцкія. Нават калі на першы погляд так не падаецца. Сэксізм можа прымаць розныя формы.

 

 

 
 

 

 

Чаму сэксізм = зло

І «варожы», і «добразычлівы» сэксізм у СМІ лье вадзіцу на адзіны млын. Ён планамерна адбірае ў жанчын голас: абясцэньвае іх меркаванне, апраўдвае дыскрымінацыю, стварае ілюзію адсутнасці якіх-небудзь праблем. Сэксісцкая пазіцыя такая моцная, што самі жанчыны нярэдка вераць у «прыроднае прызначэнне», якое заключаецца ў гатаванні і дзетараджэнні. «Моцныя і незалежныя» (выраз, які СМІ звычайна падаюць пад соусам іроніі), якія адмовіліся ад такога «прызначэння», часцяком зазнаюць пачуццё віны.

Прамое следства сэксісцкай ідэалогіі – памяркоўнае стаўленне да сэксуальнай аб’ектывацыі, гендарна-абумоўленага гвалту, дыскрымінацыі ў сямейных адносінах, адукацыі, працоўнай сферы. «Слабаму полу» можна плаціць менш, «па сіле»: усё роўна сыдзе ў дэкрэтны адпачынак пячы рататуі.

Сэксізм робіць людзей менш шчаслівымі, а грамадскі лад – несправядлівым.

 

 

 

 

Нават калі на ўсе пытанні ты адказаў(-ла) «не», магчыма, матэрыял можна пускаць у прадакшн. Але падумай яшчэ раз. Ну так, дзеля сястрычкі.

 

 

Лілія Воліна, заснавальніца «Цэнтра па прасоўванні правоў жанчын – Яе правы», юрыстка, экспертка ў галіне правоў жанчын і гендарнай палітыкі.

Вось толькі некалькі парад, як не паддацца сэксізму, калі вы крэатывіце над тэкстам або візуалам.

  • Калі перад вамі гатовы матэрыял, памяняйце ў думках месцамі мужчыну і жанчыну. Ці не будзе новы кантэкст недарэчным, насмешлівым і абразлівым?
  • Уявіце замест абстрактнай жанчыны ў створаным вамі вобразе/тэксце сваю маму, сястру, напрыклад, ці бацьку, брата, калі гаворка пра мужчыну. Гэта будзе выглядаць (або гучаць) бяскрыўдна для яе/яго?
  • Быць вольным ад стэрэатыпаў – таксама крэатыў. Калі рыхтуеце матэрыял пра выхаванне дзяцей, намалюйце тату, нягледзячы на тое, што ў пераважна і традыцыйна ў нас выхоўваюць дзяцей жанчыны. І наадварот – калі пішаце пра бізнэс, падбярыце фота з жанчынай.

 

 


КАМЕНТАРЫ (3)

https://mr2ndopinion.com
https://mr2ndopinion.com | 2017-05-24 13:43:14

I wonder does sexism still exist... or are people just living in old memories.

Tasha Orlova | 2017-05-15 07:17:52

Браво! Отличная статья

Маша Пархимчик | 2017-06-02 00:08:24

Спасибо!

КАМЕНТАВАЦЬ