«Проста хачу крычаць»: успаміны пра 11 красавіка

Валянціна Мароз

рэжысёрка

Я працавала, калі 11-га красавіка здарыўся выбух. Мне патэлефанаваў прыяцель і спытаў, ці ўсё ў мяне ў парадку. «Так, а ў чым праблема?» – перапытала я. «Ну, тады ўсё добра», – сказаў ён і паклаў трубку. Праз пару хвілін зноў пачуўся званок ад дачкі з тым жа пытаннем. Я здзівілася: «Усё ў парадку, а што адбываецца?». «Выбух», – адказала яна.

Памятаю адчуванне поўнага здзіўлення і нават раздражнення: мы знаходзімся на такой тэрыторыі, што ў нас не можа быць выбухаў, каму мы патрэбныя? Прыкладна праз гадзіну з'явілася інфармацыя пра падзеі. Былі праблемы з сувяззю, датэлефанавацца было немагчыма.

Увечары мы з сям'ёй чыталі навіны ў інтэрнэце. Атмасфера ў той перыяд была напружаная, здарыўся эканамічны спад. Паўсталі думкі, што камусьці гэта было патрэбна. Казалі, што ў дварах Кастрычніцкай ужо стаялі машыны, хутка прыехалі і развезлі людзей. Дыяпазон пачуццяў і эмоцый быў велізарны: і здзіўленне, і крыўда, і раздражненне.

На наступны дзень пасля тэракту мы прывезлі кветкі на месца падзей. Калі пазней я спускалася ў метро, то спрабавала рэканструяваць карціну, адчувала трывожнасць. Пасля на станцыі замянілі пліткі, але доўга не замянялі плафоны: там заставаліся праломы, лямпачкі былі аголеныя. Я заўсёды туды глядзела і фіксавала на іх увагу. Але потым я зразумела, што выцесніла гэта, заблакавала.

Іра Аверына

У 2011 годзе я вучылася ва ўніверсітэце. Была пара па педагогіцы, і нас адпусцілі крыху пазней. Калі мы спусціліся ў метро, аказалася, што цягнікі не ходзяць і метро зусім не працуе. Мы з аднагрупнікамі вырашылі прайсці да Купалаўскай. Было цёпла. Тады ад званка сябра і даведаліся, што адбыўся выбух.

Я патэлефанавала ўсім родным і блізкім, даведалася, што з імі ўсё ў парадку. Мне патэлефанавалі сваякі, якія жывуць не ў Менску. Хваля спала. Я не памятаю, што было далей у той вечар. Калі трагедыя не тычыцца цябе асабіста, глыбокую рэфлексію ты забываеш хутка.

На наступны дзень мы з аднагрупнікамі з'ездзілі на месца трагедыі ўскласці кветкі і жахнуліся таго, што адбываецца. Некалькі дзён цягнікі не спыняліся на станцыі, праязджалі міма. Першы час я не ездзіла на метро.

Праз некаторы час пасля тэракту я апынулася на станцыі і зразумела, што там катастрафічна мала людзей. Мне здавалася, што колькасць людзей у метро зменшылася ў разы. Людзей у пераходзе паміж Кастрычніцкай і Купалаўскай было так мала, нібы ўвесь горад вырашыў «заблакаваць» гэты шлях і не ездзіць у метро.

Ганна Казакова

Я праходзіла практыку ў кампаніі, чый офіс знаходзіўся ў будынку старога музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны на Кастрычніцкай плошчы. Мы павінны былі працаваць да 6 гадзін вечара, але сышлі крыху раней. Я была дома, рыхтавалася да пар і раптам пачула гукі сірэн. Патэлефанавала маме і даведалася, што здарыўся выбух.

У той вечар мне трэба было ехаць у горад, але было страшна, і я засталася дома. На наступны дзень мы хацелі з'ездзіць з кветкамі на Кастрычніцкую, але кветкі было няпроста набыць: іх нідзе не было.

Мне трэба было карыстацца метро ў любым выпадку, бо я працавала на Кастрычніцкай плошчы. Як толькі стала можна, адразу пачала карыстацца. Памятаю, як памянялі лавачкі. Раней яны былі з адкрытым нізам, а сталі з закрытым. Пачала звяртаць увагу на людзей з вялікімі торбамі. Прыходзілася ўвесь час абсякаць сябе: «Не, гэта проста чалавек з вялікай торбай».

Мяне кранула гісторыя пра чалавека, які займаўся танцамі. Пры выбуху аскепкі моцна паранілі яму ногі. Ногі – яго інструмент, і ўсё яго прафесійнае жыццё ў гэты момант змянілася. Я часта ўзгадвала гэтага чалавека.

Павал Андрэеў

У 2011-м я жыў у Магілёве. Калі спрабую ўзгадаць, што рабіў 11-га красавіка, да галавы адразу прыходзіць гісторыя, якая адбылася з айчымам. Увечары 11-га красавіка ён разліў на руку кіпень і на наступны дзень пайшоў у траўмапункт. Яму наклалі павязку, але бальнічны ён не ўзяў. Увечары да яго на працу прыйшлі два міліцыянеры, запрасілі ў аддзяленне і «адкаталі пальцы» у сувязі з тэрактам. Патлумачылі, што гэтая працэдура – простая фармальнасць. Нават мяне ў Магілёве нейкім чынам закранула трагедыя.

У кагосьці гэты вечар быў найгоршы, у мяне – звычайны. Я нікому не тэлефанаваў. Мне ніхто не тэлефанаваў. Не было грамадскай панікі. Па сутнасці, у нас у горадзе засталася «стабільная Беларусь». Я чытаў, што на наступны дзень актыўна правяралі машыны на трасах Гомельскай, Магілёўскай і Віцебскай абласцей.

Калі я пачаў жыць у Менску, пра трагедыю ў метро не думаў. Станцыя была для мяне проста станцыяй. Потым я пачаў браць інтэрв'ю, і гэтая гісторыя стала мне бліжэй. У тэксце спектакля ёсць момант, дзе Яраслаў, адзін з герояў, стаіць у слухаўках перад дзвярыма. Ён спрабуе апісаць перажыванне выбуху так: «Усё вжжж! Я такі ааа! Проста хачу крычаць». Я думаю: «Калі б зараз здарыўся выбух, гэта адбылося б з маім целам, кавалак мармуру адляцеў бы ў мяне ...» Гэта выклікае трывогу, месца напаўняецца іншай энергіяй, і ты пачынаеш ставіцца да яго інакш. Такое адкладзенае перажыванне.