18348 0

Аляксей Барысёнак

Куратар выставаў і адзін з заснавальнікаў платформы Kalektar Аляксей Барысёнак распавядае пра сістэмныя хібы мастацкіх інстытуцый, моц марксісцкай крытыкі і вольны дух, якога не стае Менску.

 

Чым займаюцца: Kalektar – платформа для даследавання беларускага сучаснага мастацтва, увасобленая ў сайце kalektar.org. У межах дзейнасці платформы ладзяцца адмысловыя публічныя мерапрыемствы – выставы, семінары, дыскусіі.

Дата заснавання: 30 сакавіка 2015 года.

Структура: Заснавальнікі – мастак Сяргей Шабохін і куратар Аляксей Барысёнак. Кожны раздзел мае свайго каардынатара, усяго з пляцоўкай працуюць каля 10 чалавек.

Факты: На сайце платформы дзейнічаюць некалькі праектаў – энцыклапедыя сучаснага мастацтва Index, архіў эсэ пра найбольш значныя творы апошніх дзесяцігоддзяў ZBOR, а таксама курс лекцый для студэнтаў ФАК.

Кантакты:

 
Сайт  |  FB

 

З кім гутарым: Аляксей Барысёнак, 23 гады, скончыў курс «Візуальныя і культурныя даследаванні» ў ЕГУ, куратар выставаў, аўтар артыкулаў па сучасным мастацтве.

 

 

Гісторыя Аляксея

– Мой погляд на мастацтва пачаў фармавацца на панк-канцэртах, на якія я хадзіў з 15 гадоў. Асабліва блізкай для мяне сталася DIY-эстэтыка, што прапагандуе простую ідэю: усё можна зрабіць без грошай пры наяўнасці ініцыятывы і добрых сяброў. Панк – гэта і музыка, і палітычная пазіцыя, і камунікацыя з іншымі людзьмі. Таму і ў мастацкім працэсе для мяне важныя тры складнікі, з якімі я працую: мастацтва, палітыка і тэорыя.

«Я разглядаю выставу як прастору для вытворчасці ведаў і эстэтычнага вопыту. »

Я з’ехаў з Менску ў 2010 годзе. Паступіў у ЕГУ на «Візуальныя і культурныя даследаванні». Да мастацтва, напэўна, гэта мела не шмат дачынення, але я атрымаў добрую базу ў філасофіі, сацыялогіі і культурных даследаваннях. Ну і сама прастора Вільні, магчымасць ездзіць па Еўропе паўплывалі на мяне. Напрыклад, пісаць пра мастацтва я пачаў пасля таго, як наведаў Documenta – адну з найбуйнейшых выставаў кантэмпарары-арту, што праходзіць кожныя пяць гадоў у нямецкім Касэлі. Але менавіта сучаснае мастацтва пачало цікавіць мяне – праз магчымасць камбінаваць розныя тэорыі і практыкі. Я не ўяўляю больш інклюзіўнага поля ведаў і эстэтычнага вопыту дагэтуль.

 

Як выглядае куратарская праца знутры

– Для мяне выстава – гэта не зусім тое, што пад ёй разумеецца традыцыйна, калі працы вісяць на сцяне ў галерэі ці музеі. Я разглядаю выставу як прастору для вытворчасці ведаў і эстэтычнага вопыту. Большасць мастацкіх практык, якія прысутнічаюць у Беларусі, разумеюць мастацтва як нешта высокае, метафізічнае, што бярэ пачатак з паняткаў «натхненне», «геніяльнасць», «талент» – гэта мне зусім не цікава. Мяне цікавіць мастацтва, якое перасякаецца з іншымі галінамі ведаў: з палітычнымі рухамі і барацьбой (але я тут не маю на ўвазе актывісцкае мастацтва, гэта тэма для асобнай размовы) і з даследаваннямі. Важнай справай стала адукацыйная школа ў Вільні, якую я рабіў год таму, яна круцілася вакол паняцця «мастацкае даследаванне». У ёй удзельнічалі маладыя мастакі з Беларусі, Расіі, Украіны і Літвы. У гэтым працоўна-тусовачным стане завязалася даволі шмат кантактаў, і цэлы шэраг сёлетніх выставаў бяруць пачатак з той школы.

Праца ў калектыве – таксама істотная рэч. Шмат тэкстаў мы напісалі разам з мастачкай Вольгай Сасноўскай. З Таняй Арцімовіч, Інгай Ліндарэнка і Валянцінай Кісялёвай працавалі над шэрагам выставаў: першая была пра цялеснасць, спорт і дысцыпліну ў галерэі «Ў», Offside, потым – ХХУ, звязаная з паняткам «квір», усяго таго, што размыкае межы традыцыйнай суб’ектыўнасці. Затым была выстава, якая стала вынікам маёй працы ў архівах – «Беларускі нонканфармізм і нефармальнае мастацтва 80-х гадоў» (галоўны куратар – Артур Клінаў, сакуратарка – Таня Арцімовіч). Адна з самых істотных праблемаў, што цягнецца з канца 80-х, – траўма недарэпрэзентаванасці беларускага мастацтва за межамі Беларусі і няўлучанасць у больш шырокі кантэкст. Таму я стараюся рабіць выставы, у якіх удзельнічаюць таксама і мастакі з бліжэйшых краінаў.

Апошняя выстава, самая істотная для мяне, – «Усё, што цвёрдае, растае ў паветры» ў музеі Максіма Багдановіча. Мне хацелася, каб у Менску праходзіла больш выставаў не ў галерэі «Ў» ці «ЦЭХу», дзе сканцэнтраваная большасць падзеяў, а ў месцах, не прызначаных для гэтага. Прастора была першаснай, а канцэпцыя выставы ўжо адштурхоўвалася ад яе. Адзін мой знаёмы працаваў у Музеі Багдановіча, і калі я пабачыў гэты закрыты на рамонт другі паверх, пашарпаныя сцены, музейныя канструкцыі, то адразу зразумеў: тое, што трэба.

 

 

 

Пра левую куратарскую мову

– Мадэрнісцкія практыкі заўсёды былі леваарыентаваныя і звязаныя з крытычным мысленнем. У Еўропе існуе культурны марксізм, цэлы дыскурс эстэтычных і палітычных тэорыяў, якія дамінавалі ў сацыяльных навуках пасля Другой сусветнай вайны. Пад левай ідэалогіяй разумеецца эмансіпацыйны і эгалітарны праект культуры і грамадства. Перыяд транзіту ад савецкіх часоў у сучасную Беларусь у нас быў даволі мяккі, бязбольны ў нейкім сэнсе ў параўнанні з Украінай і Расіяй, дзе «першапачатковая» акумуляцыя капіталу вельмі моцна паўплывала на культурныя працэсы. У нас левая рыторыка часта зліваецца з афіцыйным дыскурсам, у якім заўсёды гавораць пра сацыяльную дзяржаву.

«Сайт Kalektar стаўся платформай для ўсёй нашай папярэдняй дзейнасці.»

Праблема з марксісцкім дыскурсам у сацыяльных навуках, мастацтвазнаўстве і куратарстве існуе. Нават на тым узроўні, што з некаторымі мастацтвазнаўцамі ў Беларусі складана размаўляць, бо яны не разумеюць, чаму мы пры апісанні арт-праектаў выкарыстоўваем такія паняткі, як «базіс», «надбудова», «спосаб вытворчасці» і г.д. Я раблю спробу гэта пераадолець. Бо марксізм – адна з самых развітых сістэмаў крытыкі і разумення таго, як працуюць капіталістычныя эканоміка і культура. Таму я хацеў бы актывізаваць пэўныя крытычныя спосабы мыслення і практыкі, якія раней існавалі ў беларускім грамадстве, – прыкладна тое, чым займалася тусоўка вакол газеты «Навінкі» ў свой час. Мабыць, не так весела і дзёрзка, але з тымі ж мэтамі.

 

 

 

Што такое платформа Kalektar

– Kalektar'у папярэднічаў праект мастака Сяргея Шабохіна «Арт-актывіст», для якога я таксама пісаў тэксты, але пакуль тая пляцоўка, на жаль, знаходзіцца ў стане часовага адпачынку. Сама назва нашай платформы пайшла ад прылады, якая штосьці збірае і рэдыстрыбуе – як, напрыклад бібліятэчны калектар, што збірае і размяркоўвае кнігі, ці светлавы калектар, што збірае і перанакіроўвае святло. Таксама назва адсылае да важнай выставы «На калектарнай». Сайт стаўся платформай для ўсёй нашай папярэдняй дзейнасці.

Адна з самых важных для нас – праблема мастацкай адукацыі. Два гады таму Сяргей Шабохін чытаў курс нелегальных лекцый для студэнтаў Акадэміі мастацтваў па тэме, якая ў іх праграме адсутнічае, – тэорыя і гісторыя сучаснага мастацтва. Потым мы пачалі рабіць блог, які называецца «ФАК»: таксама базавыя лекцыі, даволі простыя і зразумелыя для студэнтаў не толькі з Беларусі, але і з іншых краінаў, дзе гавораць па-руску. У агульную гісторыю намагаемся ўпісваць прыклады беларускіх мастацкіх прац.

«Што можа быць прасцей, чым узяць у арэнду гараж і зрабіць у ім выставу ці вечарынку?»

У праекце ZBOR змяшчаюцца эсэ пра творы сучаснага беларускага мастацтва, што вельмі важна было кантэкстуалізаваць. 40 мастацкіх прац, якія выбірала экспертная група. Нядаўна ў Беластоку прайшла выстава гэтых знакавых для беларускага мастацтва работ. Частка з іх раней была купленая ў калекцыю беластоцкай галерэі «Арсенал», таму ўпершыню выстава дэманструецца менавіта там. А потым яна прыедзе ў Менск ды іншыя гарады.

Таксама ў платформу ўваходзіць INDEX – база дадзеных пра ключавыя працэсы, інстытуцыі, імёны ў беларускім мастацтве.

 

 

 

Сістэмныя праблемы і патэнцыял Дома-музея І з’езду РСДРП

– Пазіцыя куратара заўсёды была нязначнай у Беларусі. Мяне цікавіць перасячэнне практык мастацкіх і куратарскіх. Гэта даволі звычайная рэч на Захадзе, калі мастак выступае як куратар, бо ў гэтай працы шмат мастацкага. Ён працуе з гатовымі аб’ектамі, абірае іх, упісвае ў кантэкст. У Беларусі ёсць мастакі, якія займаюцца куратарствам, але яны часта кажуць: «Калі б у нас хапала нармальных куратараў, я б гэта не рабіў». Пакуль адчуваю, што куратараў насамрэч не стае. Бракуе таксама крытыкаў, гісторыкаў мастацтва і такога рухавіка мастацкай актыўнасці, пачуцця неадкладнасці нейкая справы – адкрыцця выставачнай прасторы, акцыянізму ці запуску часопіса. Мне не хапае культурнага ці палітычнага актывізму па-за межамі любых, афіцыйных ці неафіцыйных, інстытуцый. Ды проста такога тусовачнага вольнага духу! Як у часы існавання газеты «Навінкі» – там заўжды была тусоўка са сваімі героямі. Што можа быць прасцей, чым узяць у арэнду гараж і зрабіць у ім выставу ці вечарынку?

«Я веру ў патэнцыял маленькіх публічных інстытуцый, якія калісьці будуць даваць фаеру ўсім гэтым кантэмпарары арт цэнтрам.»

Яшчэ адна праблема – прыватны капітал. Ён стварае музеі накшталт «Гаражу» ў Маскве ці «Пінчук Арт Цэнтру» ў Кіеве. Тут ёсць свая небяспека, бо трэба разумець, з кім працаваць і ў каго браць грошы. На Захадзе заўсёды працуе правіла «выцягнутай рукі» – гэта значыць, што той, хто дае грошы, ні ў якім разе не можа казаць, што і як будзе рабіць мастак ці куратар. У нас яно, зразумела, не працуе. Цяпер у нас гучаць усе гэтыя праекты, ініцыяваныя банкамі, – але гэта зусім не тое мастацтва, да якога хацелася б мець дачыненне, хоць яны й купляюць Суціна і Шагала ў карпаратыўныя калекцыі.

Мне здаецца, зараз шчыльнасць культурных практык высокая: раней было адно мерапрыемства на вечар, а цяпер трэба выбіраць. Але я часам нават больш асалоды атрымліваю ад дзяржаўных музеяў, якія не маюць дачынення да сучаснага мастацтва, а проста з’яўляюцца цікавымі месцамі. Напрыклад, можна было б працаваць з Музеем выратаваных мастацкіх каштоўнасцяў у Берасці. Ці вось Дом-музей І з’езду РСДРП, які мог бы мець даволі істотную цікавую функцыю і мастацкую, і палітычную, а пакуль тут гісторыя бальшавіцкай партыі пераплятаецца з экзатычнымі матылямі. Але я веру ў патэнцыял такіх маленькіх публічных інстытуцый, якія калі-небудзь будуць даваць фаеру ўсім гэтым «кантэмпарары арт цэнтрам».

 

Фота by Таня Капітонава


ВЫШЭЙ
ЗГАРНУЦЬ КАМЕНТАРЫ

Пакуль няма ніводнага каментара

Напісаць каментар

альбо аўтарызацыя
Неадэкватныя па меркаванні рэдакцыі каментары могуць быць выдаленыя.