Адміны «Отчислено»: «Мінадукацыі і студэнты перасталі чуць адно аднаго»

Найбуйнейшаму тэлеграм-каналу беларускіх студэнтаў «Отчислено» гэтай восенню спаўняецца два гады. Ад пачатку праект адміняць двое: трэцякурсніца БДУ Алеся Вакуліч, якая прыехала ў Менск з Лунінца, і нядаўні выпускнік БДУІРа Ігар Кабушкаў, родам з Рэчыцы. Іх ідэя аб'яднаць студэнтаў на адным рэсурсе трапіла ў сакавіты чарназём: цяпер «Отчислено» чытаюць амаль 70 тысяч чалавек, прычым за пастамі сочаць і кіраўніцтва беларускіх ВНУ, і супрацоўнікі МУС.

 

 Алеся Вакуліч 

сузаснавальніца «Отчислено», студэнтка філфаку БДУ

 Ігар Кабушкаў 

сузаснавальнік «Отчислено», выпускнік БДУІР

 

Над кантэнтам канала працуюць каля дзесяці чалавек. Многія ўдзельнічаюць «за цікавасць» або нематэрыяльную дапамогу, кожнаму(-ай) знаходзіцца занятак па сілах і графіку. Цяпер Алеся больш сканцэнтраваная на рэдактуры, Ігар – на «дыпламатыі», камунікацыі з адміністрацыяй ВНУ і чыноўнікамі Мінадукацыі. Мы сустрэліся з тандэмам, каб абмеркаваць, паводле якіх прынцыпаў працуе канал і як яго змянілі найбуйнейшыя інфанагоды апошніх гадоў: Еўрапейскія гульні, пандэмія COVID-19 і прэзідэнцкія выбары.

2 кастрычніка Ігара Кабушкава затрымлівала міліцыя, цяпер ён на волі, праходзіць сведкам па справе аб масавых беспарадках 9 жніўня. Размова адбылася да гэтых падзей.

 

 

Як узляцеў канал, у які ніхто не верыў

– З чаго ўсё пачалося?

 Алеся:  Мы пазнаёміліся праз твітар, калі я вучылася ў школе. Абмяркоўвалі адукацыю, Ігар дзяліўся ідэяй стварыць студэнцкую супольнасць. Тады гэтая ідэя здавалася мне абстрактнай, але, калі я прыйшла на першы курс філфака і Ігар стварыў канал, мы пачалі працу. Першапачаткова ніхто не дасылаў матэрыялы – мы самі думалі, што запосціць. Нас тады мала ведалі і не асабліва нам давяралі, а тэлеграм не быў так папулярны ў краіне.

 Ігар:  Два гады таму ў студэнцкім асяроддзі нічога не адбывалася – ніякіх флэшмобаў, акцый. Не хапала сродкаў камунікацыі, не адчувалася згуртаванасць. Былі толькі лакальныя падзеі, а з актыўнасці анлайн усе збольшага сядзелі ў пабліках тыпу «Подслушано» ў ВК, глядзелі мемы і пыталіся пра выкладчыкаў.

Ніхто не верыў у «Отчислено», каму я ні расказваў пра яго, казалі: «Нічога не атрымаецца». Потым усё стала мяняцца, аўдыторыя пачала расці. Напэўна, усе паверылі ў праект гэтай вясной, калі з'явіўся каранавірус і за пару тыдняў мы атрымалі 20-30 тысяч падпісчыкаў.

– Якая місія ў канала была першапачаткова?

 Алеся:  Хацелі аб'яднаць усіх студэнтаў з усёй краіны ў адной супольнасці, даць ім магчымасць паказаць, што адбываецца ў іх асяроддзі, і не баяцца пра гэта выказвацца.

– Першай буйной інфанагодай сталі для вас Еўрапейскія гульні 2019-га?

 Алеся:  Перад гэтым была яшчэ даўняя гісторыя са стагоддзем камсамола, калі студэнты апраналі форму савецкіх часоў і фатаграфаваліся з бюстамі Леніна. Але Гульні, сапраўды, далі нам і шмат падпісчыкаў, і прырост інфармацыі. Палова студэнтаў-валанцёраў была задаволеная працай і камунікацыяй з замежнікамі, іншая палова скардзілася на ўмовы працы.

«У нас у кожнай ВНУ ёсць правераныя людзі»

 Ігар:  Нам даводзілася балансаваць паміж гэтымі рабятамі. Тады мы ўпершыню адчулі, што нам падкідваюць фэйкі, а яшчэ сталі заўважаць, што за каналам сочаць улады. Напрыклад, пішаш пра нейкага чыноўніка, які займаўся Гульнямі, а ён потым з табой звязваецца і каментуе твой пост. Сталі разумець, на якім узроўні працуем, адчулі адказнасць.

– У пачатку гэтага года з'явілася новая агульная праблема – гісторыя з COVID-19.

 Ігар:  Там падзеі развіваліся інакш: нам дасылалі нашмат больш паведамленняў і фэйкаў. Па маштабах мы на той момант не былі ў топ-5 беларускіх каналаў, таму да нас павінна было дайсці мала навін. Але так атрымалася, што першым захварэлым у Беларусі стаў студэнт БНТУ [інфармацыя пра заражанага студэнта з Ірана з'явілася ў публічным доступе 27 лютага. – заўв. 34], гэта значыць наша тэма, студэнцкая. Нам пачалі прысылаць больш за ўсё інфармацыі. Валам пайшлі падпіскі, многія СМІ нас перадрукоўвалі.

Атрымаць афіцыйную інфармацыю было складана. Падлічвалі кожнага хворага студэнта. Здаралася, што студэнты сцвярджаюць: у іх ВНУ 200 заражаных, а іх жа прарэктар табе кажа, што заражаных 16. Мы не ведалі, каму верыць, прыводзілі ў канале абедзве версіі. З часам рэктараты сталі даваць больш інфармацыі.

 

 

«У нейкі момант нас нават сталі называць праўладным тэлеграм-каналам»

Як зрабіць так, каб рэктар(-ка) цябе пачуў(-ла)

 Ігар:  Калі эпідэмія ковід пайшла па інтэрнатах БНТУ, на нарадзе ў рэктараце вырашылі тэрмінова выселіць студэнтаў з аднаго інтэрната, каб засяліць туды заражаных ковідам. Мы даведаліся пра гэта раней за ўсіх. Увесь інтэрнат збіраліся выселіць за адзін дзень, хоць гэта для студэнтаў праблематычна. Наша размова з адміністрацыяй ВНУ з гэтай нагоды ні да чаго не прывяла, таму я стварыў электронную петыцыю з патрабаваннем адправіць рэктара БНТУ ў адстаўку і правесці праверку па гэтым выпадку. Сабралі шмат подпісаў.

Праз месяц ад Мінадукацыі і Міністэрства аховы здароўя прыйшоў адказ, што ўсё ок, высяленне было законным. А пакуль чакалі адказ, БНТУ падаў на мяне заяву ў РУУС. Калі я даваў спасылку на петыцыю ў чаце БНТУ, то напісаў: «Можа, час зладзіць бунт?» Не меў на ўвазе нічога дрэннага, хацеў матываваць рабят падпісаць петыцыю.

Прыйшоў у РУУС, мне паказалі некалькі старонак з абгрунтаваннем, які артыкул я нібыта парушыў. Па-мойму, гэта быў артыкул аб парушэнні парадку арганізацыі або правядзення масавых мерапрыемстваў. Спакойна пагутарыў са следчымі, потым мне прыйшоў ліст, што ў маіх дзеяннях не выяўлена складу злачынства і ва ўзбуджэнні крымінальнай справы адмоўлена. У той час гісторыя з ковідам ужо стала пакрысе заціхаць. ВНУ сышлі на дыстанцыёнку, студэнты раз'ехаліся. Дзесьці да сярэдзіны ліпеня нічога не адбывалася.

– Як ведзяце канал у такіх сітуацыях?

 Ігар:  Пакуль няма вялікіх інфармацыйных нагод, даводзіцца чакаць новую хвалю. Бывае, дашлюць фота прусака на кухні ў інтэрнаце, мы апублікуем, а потым кухню закрываюць на дэзінфекцыю.

– Як складваюцца стасункі з кіраўніцтвам іншых ВНУ, акрамя БНТУ?

 Алеся:  Чым вышэйшы ўзровень, тым сур'ёзней да цябе ставяцца.

 Ігар:  Я прайшоў шлях ад камунікацыі са сваім куратарам да кантактаў з міністрам адукацыі. Калі гутарыў са сваім дэканам, мы яшчэ былі маленькай супольнасцю на шэсць тысяч чалавек. Размаўляў з ёй гадзіны чатыры, тлумачыў, як і для чаго працуе канал, у выніку мы адно аднаго зразумелі. Пазней наладзіў адносіны з рэктаратам БДУІРа, і мы перайшлі на ўзровень Мінадукацыі.

Цяпер, калі ў нас амаль 70 тысяч падпісчыкаў, зразумела, што мы не будзем гутарыць з кожным замдэкана ў кожнай ВНУ. На дадзеным этапе будзем гаварыць з рэктарамі ці проста з Мінадукацыяй, таму што іх занадта шмат, а нас занадта мала.

 Алеся:  ВНУ хочуць зрабіць так, каб студэнты іх не баяліся. Калі студэнты адпраўляюць нам паведамленне пра нейкую праблему, то ў некаторых ВНУ іх за гэта прэсуюць, а ў іншых, наадварот, рэктарат хоча наладзіць дыялог са студэнтамі, каб яны ішлі з пытаннямі не да нас, а да іх.

– Як правяраеце дакладнасць інфармацыі, якую вам дасылаюць?

 Ігар:  Калі было менш падпісчыкаў, мы чакалі, пакуль нехта яшчэ запосціць гэтую інфармацыю, той жа TUT.BY, а потым размяшчалі яе ў канале. Цяпер у нас у кожнай ВНУ ёсць правераныя людзі, якія могуць пацвердзіць звязаную з ім навіну. І калі справа тычыцца ўнутранай інфармацыі, мы ўсё правяраем праз іх. А калі інфармацыя больш адкрытая, можна спытаць у падпісчыкаў у чаце, ці праўда ў іх ВНУ такое адбываецца. Альбо можна звярнуцца да сваіх людзей, якія могуць падысці на месца і ўсё праверыць.

Раней прыходзіла шмат тэкставай інфармацыі, але цяпер мы такое не посцім. Калі няма фота, нейкага візуальнага пацверджання факту, мы нават не будзем разглядаць навіну. Часта просяць паверыць на слова, але гэта можа выклікаць непрыемныя наступствы.

– Што наконт бяспекі для крыніц? Тэлеграм апраўдвае сябе ў гэтым плане?

 Ігар:  Цяпер людзі сталі моцна з гэтым запарвацца, а раней маглі ад свайго імя пісаць інсайды да нас у чат – прытым што ў нас там сядзяць людзі з адміністрацый ВНУ і сілавых структур. Потым яшчэ скардзіліся: я вам тут напісаў, а мяне праз 20 хвілін выклікалі ў дэканат. Мы не можам абараніць людзей, калі яны самі не думаюць пра сваю бяспеку, і мы не можам шукаць і баніць прадстаўнікоў ВНУ – яны проста зробяць сабе новыя акаўнты. Але мы дапамагаем крыніцам захоўваць ананімнасць: можам нешта замазаць на скрыне, калі чалавек гэта прапусціў.

Бывала, нам дасылалі відэа, мы яго посцілі, а потым адміністрацыя ВНУ спрабавала па камерах вылічыць, хто яго зняў. Мы на той момант былі ўжо буйным рэсурсам, таму ўсім казалі: калі ў вас праблемы з адміністрацыяй, хай звязваюцца з намі, паспрабуем знайсці агульную мову. У такіх выпадках усё адразу заканчваецца: ці ВНУ сапраўды звязваецца з намі і мы камунікуем, ці яны забіваюць на гэта і проста кажуць крыніцы: «Мы цябе запомнілі».

 

 

Як суадносяцца студэнцкае і палітычнае

– «Отчислено» – гэта не толькі пра адукацыю, але і пра палітыку?

 Ігар:  Мы не палітычная структура, мы займаемся сацыяльнай тэмай, дапамогай студэнтам. Мы расказваем пра бягучыя праблемы праз тое, як яны ўплываюць на студэнтаў. Прычым «Отчислено» – гэта больш, чым тэлеграм-канал, мы робім шмат непублічнай працы.

Многія крыўдзяцца на нас за тое, што мы нібыта вядзём кулуарныя перамовы з уладай, але мы прытрымліваемся думкі, што, калі ёсць нейкія праблемы, лепш іх вырашыць, чым пакінуць нявырашанымі і дазволіць усёй краіне пра іх трубіць. Не заўсёды трэба рабіць пост, каб вырашыць пытанне, на нейкім этапе мы змаглі наўпрост звяртацца з праблемамі да ВНУ. Разумелі, што нейкая публікацыя можа стварыць ім шмат праблем. Яна вырашыць пытанне, але ўсім надаюць па шапцы і могуць пацярпець людзі, якія, магчыма, аб праблеме і не ведалі.

У нейкі момант нас нават сталі называць праўладным тэлеграм-каналам, бо мы маглі кантактаваць з людзьмі з розных сістэм. Яшчэ мы аказаліся адзінай арганізацыяй са студэнцтва, з якой улада вяла хоць нейкі дыялог. Усіх гэта вельмі моцна злавала, людзі думалі, што мы прадаліся. А мы проста заўсёды выступалі за тое, каб наладзіць адносіны з абодвума бакамі і паспрабаваць звесці іх разам.

Магчыма, Мінадукацыі і студэнты проста перасталі чуць адно аднаго. Адзін з двух бакоў, мабыць, занадта прагрэсіўны, а другі – трохі кансерватыўны, але ён разумее, як працуе сістэма. Ты размаўляеш з тымі ды іншымі, і тады атрымліваецца прывесці іх да нейкага кансэнсусу.

 Алеся:  Наша задача не паліваць адміністрацыі ВНУ брудам, а шукаць шляхі вырашэння праблем студэнтаў, і мы знаходзім для гэтага розныя варыянты.

– Як падзеі 9 жніўня паўплывалі на паведамленні студэнтаў?

 Ігар:  Змянілася павестка. Раней студэнтаў больш цікавілі ўнутраныя праблемы ўніверсітэтаў, стасункі з адміністрацыяй, цяпер усе павальна пішуць пра палітыку. З-за гэтага ў псіхалагічным плане цяжка працаваць, бо ты не можаш лімітаваць для сябе плынь маральна складанай інфармацыі.

«Наша задача не паліваць адміністрацыі ВНУ брудам, а шукаць шляхі вырашэння праблем студэнтаў»

– Па вашым вопыце, якія настроі ў вузаўскім асяроддзі цяпер?

 Ігар:  У нас у краіне ўсе людзі ў цэлым вельмі палітызаваліся, а яшчэ грамадства згуртавалася. Студэнцтва – гэта не асобная каста, тут адбываецца ўсё тое ж самае. Калі раней кожны быў сам за сябе, цяпер рабяты імкнуцца да аб'яднання і да таго, каб больш думаць не пра свае праблемы, а пра тое, што мае месца ў грамадстве і ў краіне.

Гэта звязана не толькі з выбарамі, але і з больш раннімі падзеямі, накшталт эпідэміі каранавірусу і праблем з вадой улетку ў Менску.

 Алеся:  Студэнты сталі менш пасіўнымі. На фоне гэтага паменшылася дыстанцыя паміж выкладчыкамі і студэнтамі, у іх з'явілася агульная тэма і агульныя мэты, на гэта прыемна глядзець. Калі я паступала ў ВНУ, мы не чакалі, што надыдзе такі час. Мае аднакурснікі заўсёды былі даволі пасіўнымі, на мяне кідалі касыя позіркі, калі даведаліся, што я адмін «Отчислено». Але цяпер студэнты філфака сталі такімі актыўнымі, што ў мяне сярод іх самая нейтральная пазіцыя.

Што тычыцца адміністрацыі ВНУ, не думаю, што пратэсты прымусілі іх неяк змяніць стаўленне да студэнтаў. Ёсць ВНУ, дзе да навучэнцаў ставяцца больш лаяльна. Але называць іх не хацелася б, таму што многім чыноўнікам у такіх ВНУ прылятае за мяккасць.

– У чым найпершая патрэба цяперашніх студэнтаў?

 Ігар:  Хацелася б, каб студэнты пачалі аб'ядноўвацца. У нас ёсць БРСМ, дык чаму б студэнтам не стварыць свой незалежны орган? Але важна працаваць над гэтым у рамках прававога поля. Напрыклад, у некаторых універсітэтах пачалі з'яўляцца студэнцкія ініцыятыўныя групы на базе студсаюзаў, якія спрабуюць наладзіць дыялог паміж студэнтамі і адміністрацыяй ВНУ.

На ніжэйшым узроўні, да ўзроўню рэктаратаў, мы ўсе глядзім на сітуацыю ў ВНУ аднолькава. Не ўсе гэта выказваюць, але ўсе разумеюць. Цяперашняя атмасфера згуртаванасці якраз можа стаць імпульсам, які дазволіць калі не вырашыць глабальныя праблемы, то хаця б справіцца з нізавымі.

P. S.

– Шмат чутак звязана з затрыманнем Ігара 2 кастрычніка. Раскажыце, што адбылося ў той дзень.

 Алеся:  Раніцай 2 кастрычніка Ігара забралі і адвезлі ў ГУБАЗіК, хацелі пагаварыць пра мітынг 9 жніўня. Там паказвалі відэа, пыталіся, ці ведае Ігар людзей на ім, ён нікога асабліва не пазнаваў. Да вечара Ігара адпусцілі, цяпер ён праходзіць сведкам па справе аб масавых беспарадках.

Фота: onliner.by, tut.by, Радыё Свабода