Маналогі V

У жорсткі дубар мы сустракаемся на хатцы «Свободного Театра», дзе праходзіць рэпетыцыя. Сем дзяўчат у чорным адзенні з абавязковымі чырвонымі элементамі праганяюць чарговы кавалак спектаклю. Часта гучыць ключавое слова «вагіна». У антракце мы з рэжысёркай Крысцінай Вязоўскай сядаем на кухні, каб пагрэцца гарбатай і паразмаўляць пра пастаноўку. Гарбата, дарэчы, слаба дапамагае.

«Рашэнне паставіць “Маналогі” я прыняла яшчэ ў чэрвені, – пачынае Крысціна, – і сёння я падлічыла, што прайшоў акурат тэрмін цяжарнасці. Гэта вельмі сімвалічна».

Аснова спектаклю – правакацыйная п’еса радыкальнай феміністкі і атрымальніцы разнастайных тэатральных прэміяў, амерыканкі Іў Энцлер, інтэлектуальнай Жаны д’Арк у сферы правоў жанчын, якая стварыла своеасаблівы культ вагіны. Тэкст грунтуецца на таленавіта сабраных, а затым скампіляваных перажываннях жанчын, сярод якіх старыя і маладыя, замужнія і адзіночкі, негрыцянкі і белыя, лесбіянкі, прафесаркі, німфаманкі. Спачатку Энцлер сама ставіла спектакль і грала ў ім. Потым п’есу пачалі праганяць у школах і каледжах, трохі пазней яна разышлася па ўсім свеце. Гэта быў пачатак руху V-day (далей паўсюль V = вагіна), які на сённяшні момант існуе ў 76 краінах. Дзейнасць руху накіраваная на прадухіленне гвалту над жанчынамі і дапамогу тым, хто ад яго пацярпеў.

«Правы на п’есу бясплатныя, – тлумачыць Крысціна, астатнія дзяўчаты пад кіраўніцтвам другой рэжысёркі спектаклю Святланы Сугака пачынаюць праганяць у суседнім пакоі часткі п’есы з інтрыгуючымі назвамі «Пізда» і «Кучы-снучы», – таму восенню я адразу спісалася з V-ядром, каб атрымаць дазвол на пастаноўку. Растлумачыла, чаму хачу гэта зрабіць і як. Распавяла пра жаночую сітуацыю ў нашай краіне. Праз тыдзень атрымала станоўчы адказ і пачала падрыхтоўку».

Для непрафесійных тэатральных труп пры пастаноўцы «Маналогаў» прадугледжаныя пэўныя абмежаванні. П’еса мусіць ставіцца менавіта ў V-сезон (з лютага да красавіка сёлета), тым часам, некаторыя прафесійныя тэатры круцяць спектакль цэлы год. Таксама існуюць аўтарскія просьбы: задзейнічаць у спектаклі максімальную колькасць людзей, прычым усе актрысы мусяць гаварыць, несці добрую вестку сваім сябрам. А калі спектакль у адной краіне ставяць некалькі калектываў, яны абавязкова мусяць камунікаваць, каб падтрымліваць V-культуру.

У розныя часы на розных сцэнах «Маналогі вагіны» гралі Кейт Бланшэт, Вайнона Райдэр, Вупі Голдбэрг, Наомі Кэмпбэл, Опра Ўінфры, Мэрыл Стрып. У беларускай версіі ўдзельнічаюць простыя дзяўчаты без спецыяльнай адукацыі, якія збіраюцца на рэпетыцыі пасля працоўнага дня.

Як мы толькі ні рэпетавалі! Нават цяпер, дубянеючы ад холаду. Рэпетавалі ў мяне дома, у хостэле Jazz, у хатцы тэатру, па парах і разам. Акрамя гэтага, я кожную ноч у сне рэпетую. Ды кожная з нас рэпетуе ўвесь час, бо мы не прафесійныя актрысы, мы не можам “уключыцца” і “выключыцца”»

На гэтай фразе на кухню заходзіць адна з актрыс. «Усё, прагналі “Пізду”», – кажа яна. «Малайцы! – хваліць рэжысёрка і, адпіваючы гарачай гарбаты, заўважае, што пасля сітуацыі з Femen беларускія «Маналогі вагіны» загучалі па-іншаму. – У нас адбылася адна замена пасля гэтай гісторыі. Дзяўчына спужалася і сышла з пастаноўкі. Зрэшты, не толькі яна спужалася, гэта нас усіх вельмі моцна ўразіла. Здарылася поўная змена бачання спектаклю. Мы павялічылі колькасць актрыс».

Матывы самадзейнай пастаноўкі спектаклю, які ўжо зрабіўся культурнай з’явай у 53 краінах свету, вельмі простыя.

«Мяне гэта чапляе, бо гвалт, у тым ліку фізічны, вельмі распаўсюджаны ў Беларусі, – кажа рэжысёрка. – Увогуле, статыстыка згвалтаванняў кашмарная! Акрамя афіцыйнай, ёсць статыстыка, якую збіраюць псіхатэрапеўты, псіхіятры і замежнікі, і яна яшчэ больш жахлівая. Вельмі часта гвалт выяўляецца яшчэ і ў тым, што жанчына адмаўляецца ад сябе самой, яна робіць так, як зручна іншым. Усіх дзяўчынак выхоўваюць так, каб яны былі “добрымі дзяўчынкамі”. Ты ж “добрая дзяўчынка”, патрывай, не лезь на дрэва, не хамі, прыгатуй хаўкі. І атрымліваецца, што да 20 гадоў жанчына як асоба бывае часта задушаная. Для мяне гэтая п’еса – магчымасць для жанчыны знайсці сябе. Перастаць саму сябе гвалціць, звярнуць на сябе ўвагу – і на тое, што ў цябе ўнутры. Тут вагіна для мяне – сімвал унутранага свету».

Беларускія «Маналогі вагіны» пракоцяцца па двух айчынных гарадах – Горадні і Менску. Уваход будзе вольны, падзякаваць за самаахвярную працу дзяўчат можна будзе праз «падзячную скрыначку». Усе сабраныя сродкі пойдуць на барацьбу з жаночым гвалтам. Як адрэагуе на правакацыйны спектакль публіка, хутка пабачым.

«Для мяне гэта вельмі чыстае і светлае мерапрыемства, – разважае Крысціна. – І мне хацелася б, каб той, хто гэта ўбачыць, задумаўся. Гэта падстава паглядзець на сябе або сваю сяброўку іншымі вачыма і ўбачыць жанчыну. Таму мне хацелася б рэакцыі задуменнасці».

Менская прэм’ера маналогаў адбудзецца акурат у V-day, 14 лютага.

«V-day я для сябе бачу як магчымасць у гэты дзень усіх закаханых дадаткова звярнуць увагу на жанчын. І на вагіны», – падсумоўвае Крысціна.