Кінааперытыў

Беларускі досвед незалежнага кіно

Калі чалавек выбірае шлях непрафесійнага кінематаграфіста, ён зусім не абавязкова жадае, каб прадукт яго дзейнасці быў звязаны з падпольшчыкамі. Гэта значыць, дарога ў андэграўнд можа і не быць добраахвотнай, а імкненне ў яго трапіць – цалкам адсутнічаць. Прычыны тут могуць быць розныя: ад нявер’я ў свае сілы да сумневу ў якасці паслугаў спецыялізаваных навучальных установаў і выбару шляху самаадукацыі. Нешта падобнае здарылася і з менскім “Кінакааператывам” – невялікай кам’юніці, якое ўжо некалькі гадоў здымае кароткаметражныя стужкі.

У лістападзе 2008 г. тры энтузіясты – Дзяніс Шако, Стас Рудакоў і Аляксандр Мартынюк – аб’ядналіся ідэяй арганізацыі абмену ведамі ў тэорыі ды практыцы кіно. Так у бакоўцы Менскага планетарыя з’явіўся “Кінакааператыў”. Першыя заняткі праходзілі пад бетонным купалам зорнага неба, а фундаментам кааператыва былі самаарганізацыя, адкрытасць і бязвыплатнасць. Пасля вядомых некаторым навагодніх пагромаў і выгнання з будынка планетарыя кінаклуб бадзяўся па Менску, але ў хуткім часе знайшоў прытулак у Інстытуце прадпрымальніцкай дзейнасці. Там ён працуе і сёння.

За гэты час яны знялі чатыры кароткаметражныя стужкі: “Хармс” (2009), “Лекцыя” (2010), “Вырай” (2010) і “Сон розуму” (2011). “Вырай” нават адабралі да паказу на фестывалі ShortMovieFest у італьянскай Бэнвэнце. Бальшыня ўдзельнікаў былі студэнтамі еўрапейскіх кінашколаў ці працавалі ў студыях. Беларуская стужка прызоў не атрымала, але пэўныя сімпатыі гледачоў былі і нават выліліся ў запрашэнне ўзяць удзел у здымках наступнага кіслотна-струменевага відэа і правесці іх, напрыклад, у Лондане.

Vyrai from kinakooperatyw on Vimeo.

Аляксандр Мартынюк, адзін з заснавальнікаў "Кінакааператыва”, кажа:

"Я сваёй прафесіі ніколі не любіў. Па адукацыі я юрыст. Гадоў пяць назад зацікавіўся кіно. І цяпер разумею, што гэта больш выпадкова выйшла”.

Першым крокам можа быў пошук апаратуры і аднадумцаў. Некаторыя дэвайсы купілі за свае грошы: камеру Canon XL-H1, нешта са святла. Астатняе (гук, штатывы, стэдзікам) знаходзілі ў кагосьці са знаёмых. Увесь час ідзе пошук новых людзей і рэсурсаў на добраахвотнай аснове. Яны час ад часу адшукваюцца, але праблем менш не робіцца.

“Вялікае кіно мэты здымаць у нас няма. Дзе грошы – там і вялікая адказнасць. Ты хутчэй выступаеш як адміністратар. Гэта зноў вяртанне да маёй прафесіі. А я яе не люблю”, – кажа Аляксандр.

“Кінакааператыў” у гэтым выпадку – рэдкі ўзор самаарганізаванай структуры. У ім не тое, каб няма лідараў, але падпарадкаваных няма дакладна. Усе займаюцца сваёй справай, хтосьці ў кожным канкрэтным выпадку выступае арганізатарам працэсу.

Пытанне грошай паўстае адразу ж падчас падрыхтоўкі да здымак. Ці то гэта пошук рэквізіту, ці то транспарт і ежа. За ежу ж таксама трэба плаціць. Гэтыя пытанні звычайна кладуцца на плечы саміх арганізатараў.

Аляксандр не хавае радасці:

“На свой першы буйны фільм “Вырай” мы выдаткавалі каля 30 даляраў. З гэтых грошай большая частка пайшла на таксі. Малабюджэтнае кіно называецца так з-за адсутнасці вялікіх сум грошаў, выдаткаваных на яго. Але яно не абавязкова маргінальнае”.

Што датычыць саміх здымак, то не варта марнаваць час, а трэба здымаць усе патрэбныя дэталі і дзеянні, бо пажадана скончыць працэс да таго, як энтузіязм некаторых удзельнікаў вычарпаецца з-за адсутнасці матэрыяльных стымулаў.

“Чалавек можа захапляцца, ён можа гарэць запалам да творчасці вельмі доўга, але моладзі ўласціва адна непрыемная рыса – парыў хутка згасае, любоў да творчасці становіцца на другое, трэцяе, эннае месца. Іншымі словамі, адбываецца "расстаноўка прыярытэтаў”.

Былі спробы стаць афіцыйнай арганізацыяй, каб набыць некаторую падтрымку ад дзяржавы , але на гэтым шляху ўзніклі невырашальныя цяжкасці. Вынікам рэгістрацыі аб'яднання ў Саюзе кінематаграфістаў стаў дакумент, у якім значылася дзіўная назва “Маладзёжны прадзюсарскі цэнтр”. У Міністэрстве юстыцыі ім паведамілі, што любое фармальнае аб'яднанне павінна мець бухгалтара, за якога ў любым выпадку трэба плаціць у Фонд сацыяльнай абароны. Гэта не лічачы юрыдычнага адрасу, які не мусіць уваходзіць у жылы фонд. Увогуле, справа – шыла. А ў Міністэрстве культуры дыялог з прадстаўнікамі ўлады так і не пачаўся. У БРСМе – хутка скончыўся фразай: “Грошай няма і не будзе!”

Дарэчы, нешта ўсё ж атрымалася: тая ж паездка ў Італію ці рэпартаж пра “Кінакааператыў” у праграме “Времечко”:

“Сюжэт пра нас быў паказаны паміж рэпартажам пра суседзяў, што спрачаліся з-за плота, ды інфармацыяй аб перавышэнні гранічных нормаў загрузкі смеццевых бакаў для пагрузчыкаў. Карацей кажучы, сваю нішу мы занялі. Ці быў на гэта водгук? Вядома, быў. Мяшкі лістоў”. Працягу адказу не чуваць з-за дзікага рогату.

"Насамрэч ніякай вышэйшай мэты няма. Важны сам працэс. Гэта як маньяк. Ён можа нічым не вылучацца. Працаваць дзесьці. Але вось ён душыць сваю ахвяру, і яму робіцца лягчэй. На некаторы час. Так і мы – ціхія маньякі".

Цяпер у працэсе здымак знаходзяцца два фільмы пад эгідай “Кінакааператыва”. Амаль кожную суботу ў галерэі імя Шчамялёва праводзяць кіналекторыі і паказы аўтарскіх, мастацкіх і дакументальных, замежных і айчынных фільмаў – сучасных і тых, што ўвайшлі / не ўвайшлі ў гісторыю кіно ХХ ст.

Калі цікава, як далучыцца да “Кінакааператыва“, заходзь на kinaklub.org