Без фаташопу

Бенедыкт Тышкевіч нарадзіўся яшчэ ў 1852 годзе, калі фатаграфія толькі набірала хуткасць і была справай сапраўды складанай: камеры са штатывамі былі грувасткія, для здымку трэба было шмат святла, працяглая экспазіцыя і доўгае пазіраванне, дый сам працэс фіксацыі выявы быў няпросты. З-за гэтых акалічнасцяў фатаграфавалі ў той час пераважна не выходзячы з павільёна. Граф Тышкевіч таксама пабудаваў сабе студыю-павільён у маёнтку Вяла непадалёк Валожына, але шмат здымкаў рабіў у натуральным асяроддзі – фатаграфаваў сялян, рамеснікаў і местачкоўцаў за працай.

Кажуць, гэта было ягонае разуменне папулярнага ў той час італьянскага жывапісу.

Толькі што пастаралі Тышкевіча рабіліся з выкарыстаннем сучасных тэхналогіяў.

«Калі глядзіш на гэтыя тыпы беларускіх сялян, міжволі прасякаешся гонарам: ніякіх там каўтуноў страшных, ніякай цемрадзі! Гэта насамрэч жывая гісторыя – не перапісаная, не перакуленая, не ідэалізаваная», – пісаў аб працах Тышкевіча мастацтвазнавец Сяргей Харэўскі.

Акрамя фотаздымкаў сваёй сям’і і сялян, зробленых у 1890-я, граф знакаміты сваімі экспедыцыямі ў Індыю, Кітай, Японію і нават кругасветнай вандроўкай на яхце.

Свой першы скрынкавы «Кодак» яна атрымала ці то ў 9, ці то ў 11 гадоў ад бацькоў – перад Першай сусветнай вайной такі падарунак быў папулярны не толькі ў памешчыцкіх і арыстакратычных колах, але і сярод сярэдняга класу ды інтэлігенцыі. У 1928 годзе Хамянтоўская набыла сабе «Лейку», разышлася з першым мужам і паехала вандраваць па Еўропе.

У 1929 годзе яна вярнулася дамоў, на Палессе, дзе пабралася шлюбам другі раз, нарадзіла двух дзетак і працягнула займацца фатаграфіяй. Перад Другой сусветнай вайной Зоф’я разышлася ўжо з другім мужам, адкрыла ўласную фотастудыю ў Варшаве і перамагла на конкурсе на пасаду фатографа Міністэрства сувязі.

У гэты час яна цалкам забяспечвала сям’ю грашыма, якія зарабляла фатаграфіяй.

Падчас інтэрнавання з Варшавы яе дзеці вынеслі з сабой негатывы фотаздымкаў, якія пасля сталіся часткай выставы «Варшава вінаваціць!». З гэтай выставай яна наведала некалькі еўрапейскіх гарадоў, у 1947-м вырашыла застацца ў Лондане, а напрыканцы 1948-га пераехала ў Буэнас-Айрэс на сталае месца жыхарства.

Зоф’я зрабілася знакамітай дзякуючы фотаздымкам Варшавы, зруйнаванай і адноўленай пасля Другой сусветнай, але пару гадоў таму нарэшце адкрылі яе палескі архіў. Вабіць тое, што Хамянтоўская больш цікавілася не пейзажамі, нацюрмортамі або партрэтамі, а «лавіла момант» рэпартажнымі фотаздымкамі. Цяпер мы маем магчымасць паглядзець, які сурдут насілі на рыбалку палешукі, якія гальштукі або капелюшы былі модныя ў 1930-я і як снедалі на плоце ў той час з кавай у парцалянавых кубках.

У адрозненне ад Хамянтоўскай, знаёмы з ёй Булгак быў хутчэй пейзажным фатографам, а таксама тэарэтыкам фатаграфіі. Ён нарадзіўся на Наваградчыне, а пачаў сваю фатаграфічную кар’еру, калі працаваў настаўнікам у Менскай губерні ды шмат фатаграфаваў навакольныя вобразы. Пазней менавіта пейзажы Наваградчыны зрабілі яго знакамітым.

Булгак прапагандаваў айчынную (краязнаўчую) фатаграфію, а таксама піктарыялізм. У 1912 годзе ён адчыніў сваё першае фотаатэлье ў Вільні, а ў 1919-м распачаў доўгую выкладчыцкую кар’еру. 

Нажаль, аўтар гэтых фотаздымкаў, якія захаваліся ў Польскім нацыянальным лічбавым архіве (NAC), не вядомы. Але на іх мы можам бачыць найвялікшую паводку ў Вільні, калі ў 1931 годзе затапіла нават Кафедральную плошчу.