topic!

У 2010 менская багема завісае ў «Малацэ». А дзе тусілі нашыя паплечнікі з 1900 па 2000-ыя? У кожнага дзесяцігоддзя сваё культавае месца.

Уласную карту горада малююць не толькі помнікі архітэктуры. Менск – сукупнасць утульных куханек, прасмаленых бараў і трэшняковых клубаў. У іх нараджаюцца арыгінальныя творчыя ідэі і гарадскія легенды. Мы прапануем вам эвалюцыю культуры адпачынку Менска за цэлае стагоддзе вачыма тусоўшчыкаў.

1910-ыя: “АМЕРЫКАНСКІ КЛУБ” (зараз вул. Чырвоная)

Пабудаваны яшчэ да Першай Сусветнай вайны, вялікі драўляны будынак назвалі ў гонар менчукоў з ЗША і Канады. Менавіта яны забашлялі за пабудову клуба. 

Клуб прыцягваў усю інтэлігенцыю Менска. Днём тут пад каву глядзелі кінцо, увечары муцілі тэатральныя спектаклі на невялікай сцэне. Працавала бібліятэка, недарагі буфет-сталоўка. Падчас вайны сталовая ператварылася ў рэстарацыю з моцнымі дрынкамі з-пад палы (афіцыйна спірт быў забаронены). На сцэне выступалі шансан’еткі, у глядзельнай зале стаялі сталы, за якімі госці валіліся ў карцішкі і лато. 

У 1917 годзе, пасля Лютаўскай рэвалюцыі ў будынку “Амерыканкі” зарганізавалася Першае Беларускае таварыства драмы і камедыі “Беларуская хатка”.

1920-ыя: РЭСТАРАН “АКВАРЫУМ” (Юр’еўская 17,  дом Сагаловіча. Цяпер раён за Музеем гісторыі Вялікай Айчыннай вайны)

Вуліца Юр’еўская на працягу стагоддзяў была цэнтральнай, а, стала быць, самай прэстыжнай у горадзе. Увечары ўвесь менска-савецкі мідл- і апмідл-клас падцягваўся сюды. Страўнікі наведнікаў напаўняліся стравамі, разлічанымі на самы вытанчаны густ, а вушы поўніліся спевамі вядомых аперэтачных прымадоннаў, модных цыганских ансамбляў і танцавальных груп. 

“Акварыум” не паспеў дажыць да НЭПу. У прасторнай зале зачыненага “вертэпу” быў арганізаваны Клуб працаўнікоў. 

1930-ыя: ЧАЙНАЯ (вул. Савецкая, цяпер пр.Незалежнасці ў раёне Макдона)

Новы совіет стайл адгукнуўся рэхам і на гоў-аўтах менчукоў. “Галівудзіць” сярод “пролеторыату” было не камільфо. І таму, пакуль багема працягвала збірацца на прасмаленых куханьках уласных кватэр і дамоў, савецкія ўлады думалі над тым, як пазабавіць чалавека новага часу. 

У будынку насупраць кінатэтру “Чырвоная Зорка” з лютага 1930 г. пачала працаваць першая паказальная “Чайная”, створаная з мэтай “арганізацыі культурнага адпачынку рабочых”. Стваралася яна дзеля барацьбы з квітнеючым у БССР алкагалізмам. 

У памяшканні была вялікая бібліятэка, у кожнага століка была індывідуальная радыёкропка з навушнікамі. Праіснавала месца нядоўга, было разбурана падчас Другой Сусветнай вайны.

1940-ыя: ФАБРЫКА-КУХНЯ (вул. Свярдлова, 2. Сёння клуб “ROXY”) 

У 1936 годзе ў Менску з’явілася ўнікальнае і абсалютна новае для горада прадпрыемтва масавага харчавання. Фабрыка-кухня магла накарміць некалькі тысяч чалавек на дзень. Да таго ж праз год з дня адкрыцця фабрыка пачала штодзённа развозіць сняданкі па ўсіх школах Менска на ўласных тачках з фірмовым кляймом. 

У зале рэстарана, упрыгожаным калонамі, снедалі дзяржчыноўнікі з Дома Урада. А вечарамі тут арганізоўваліся банкеты і балі. Гіпер-рэстараны-сталовыя такого кшталту былі ў той час нават у Амерыцы і Еўропе.

1950-ыя: “ЛЕТА”+ ДОМ ДРУКУ

Пасляваенныя гады не вельмі спрыялі актыўным тусоўкам. Але былі месцы, якія наведваліся менчукамі часцей за астатнія. 

Напрыклад, рэстаран “Лета”, зараз на яго месцы рэстарацыя "Камяніца" (ля ўваходу ў парк Горкага з боку Першамайскай). Там часценька збіралася менская эліта. 

Таксама пасля вайны у бары ў падвальчыка Дома друку можна было сустрэць Якуба Коласа, дзе ён мог выпіць чарку-другую / смакаваць каву сола ці ў кампаніі. 

1960-ыя: РЭСТАРАН ГАТЭЛЯ “БЕЛАРУСЬ” (зараз гатэль “Crown plaza”) 

На той час – самае прасунутае месца для эліты. Лепшая кухня горада, вытанчаная атмасфера і крутыя госці – вось ён, ап скейл 1960-ых. У гэтым месцы праводзіліся самыя важныя сустрэчы і прыёмы. Замежныя госці замаўлялі катлеты з медзвяжаціны і запівалі дарагім бухлом. 

1970-ыя: “МУТНАЕ ВОКА” (пр. Незалежнасці, 26)

Архiерэйскi дом узвялi ў 1913 годзе. У гэтых нейкім цудам не разбураных вайной і саветамі мурах некалі быў царкоўна-археалагiчны музэй. Але й па сёння сярод менскай багемы ён застаецца вядомым як “Мутнае вока”.  

Тут бухала ўся літаратурна-тэатральная эліта Менска. Як узгадвае паэт Рыгор Барадулін, “гэта было месца, дзе пахла незалежнасцю. Нават калі ўсе ведалі, што мiкрафоны стаялi пад кожным столiкам”. 

Расказваюць, што з “Мутнага вока” аднойчы выйшаў падпіты рускі акцёр Раман Фiлiпаў (той, які “Федзя, ты зачэм ўсы сбрыл?”). Узлез на трыбуну праз дарогу ад сённяшняга Палаца Рэспублікі i магутнейшым голасам фюрэра прачытаў кавалак з “Майн кампф”. Хутка ўлады папрасілі яго вярнуцца ў Маскву.

1980-ыя: “ТРАЕЦКАЕ” + “РАМОНАК”

У Траецкім прадмесці была кавярня “Траецкая”. Пасля 20:00 туды было не ўбіцца - багема кішэла. Гэта месца было культавым, сюда прыязджалі патусіць і выпіць з сябрамі па касмічнай прасторы хіпі з усіх закуткоў свету. Моцная кава, канапкі з журавінамі, настойка фінская “Лапонія” і “Бруснічны бальзам”. Добрая бармэнша дазваляла патэлефанаваць з падсобкі (мабіл тады не было), наведнікі валіліся ў фрызбі на ганку ці павольна цёгаліся па ўзбярэжжы Свіслачы з кубачкам кавы (кубачкі дазвалялі выносіць) і размовамі пра незалежнасць Беларусі. 

Тут у 1986-ым адбылося “Гуканне Вясны”, першая нефармальная выстава маладых мастакоў, якую арганізавалі студэнты мастацкай вучэльні. А пасля даў першы беларускі оўпэнэйр “Мроя” (зараз N.R.M.). 

На праспекце тады Машэрава была крама “Рамонак”. На другім паверсе якой любілі затусіць неферы. Кактэйлі “Нежный” (гарэлка, яблычны сок, сліўка і цукар па краях стакана), рэмаркаўскі “Тры таварышы” (каньяк армянскі, азербайджанскі і грузінскі). 

У 1987 годзе, дзякуючы Гарбачову, была амністыя і ў “Рамонку” з’явіліся новыя сталыя кліенты. Багема не вытрымала суседства са згусткамі тэстастэрону і агрэсіі і злілася з любімага мястэчка пасля парачкі пабоек. Месца згубіла сваю атмасфернасць.

1990-ыя: “ДЖОННІ БІ ГУД” + “УТУЛАК” + ДЛ

Наведнікі “Джонні Бі Гуд” (пл. Свабоды, 4, зараз кавярня “Чыл-аут”) пачыналі піць гарэлку толькі тады, калі ў бары сканчвалася тэкіла. Гэтым часам сэксапільныя дзяўчаткі танчылі на сталах у п’яным угары. 

Тусоўка гэтага кабака складалася з байкераў і музыкантаў, мастакоў і пісьменнікаў. Бываў там Цэслер, тут залівалі гарлішка крутыя бізнесмэны горада. Толькі “свае”: “левых” чувачкоў пужалі занадта высокі цэннік. Напрыклад, для сябраў “зачыненага” клуба віскар з колай каштаваў 2 даляры (ці наогул бясплатна), а для “залётных” пацанчыкаў – 10-12. 

“Калі я напачатку 1990-х працаваў на Дзяржрадыё, мы хадзілі ў кавярню “Утулак” (ля Опернага, цяпер там пяльменная “Гурман”), - узгадвае Лявон Вольскі. – Брутальная была кавярня – і ў гэтым свой смак. Напрыклад, афіцыянткі з залатымі зубамі... Непаўторна! Мы туды хадзілі з творчай суполкай “Беларуская Маладзёжная”. 

Ва “Утулку” заўсёды, удзень і ўвечары, можна было напаткаць супрацоўнікаў розных рэдакцыяў дзяржрадыё, якія забягалі перахапіць 150 грамаў гарэліцы. Аднойчы давялося адтуль уцякаць праз чорны ўваход, бо наш валасаты выгляд не спадабаўся кампаніі браткоў, што балявала за суседнім столікам”.

Нельга абмінуць увагаю бар-кавярню Дома Літаратараў, дзе гаспадарыў Анатоль Сыс. Гэта было намоленае рознымі пакаленнямі творчых людзей месца. “Асаблівасць месца: калі сюды прыходзіш з грашыма ці без іх – эфект аднолькавы. Дадому вяртаесся нецвярозы і без грошай”, - кажа Лявон.

2000-ыя: “ЛОНДАН” + “ГРАФІЦІ”

Культавымі месцамі першага дзесяцігоддзя дваццаць першага стагоддзя смела можна назваць кафейню “Лондан”. Там піў каву Том Стопард. І клуб “Графіці”: тут арганізуецца 400 мерапрыемтваў на 365 дзён году. Такога вясёлага трэшняку не адбываецца зараз нідзе. 

Дзякуем за дапамогу ў стварэнні матэрыяла спадарству: Лявону Вольскаму, Сяргею Харэўскаму, Захару Шыбеку.

Фота сучаснага Менску by krushinka.

 UPD. Дзякуй нашым чытачам за выпраўленне адной важнай дэталі!