Новае паганства

Аўгіня Манцэвіч пра тэорыі змоваў і містыфікацыі 2.0

Чалавек ужо даўно зразумеў, што зямля не стаіць на трох кітах, што яна ўсё ж такі круціцца, што навальніца – не справа Перуна, а ўсяго толькі шэраг электрычных разрадаў, і што Сонца – не зброя Дажбога, а проста згустак плазмы. Аднак гэтыя веды не пазбавілі чалавецтва схільнасці да прыдумвання міфаў і містыфікацыі. І схільнасць гэтая перайшла на новы ўзровень – скажам так, містыфікацыі 2.0.

Амерыканцы самі зладзілі тэракт 11 верасня, каб распачаць вайну ў Афганістане ды Іраку. Масква падстроіла авіякатастрофу пад Смаленскам, у якой загінуў прэзідэнт Польшчы Лех Качыньскі, тым самым адным махам пазбавіўшыся няўгодных людзей у Еўропе. Вытворцы цукру – у змове з вытворцамі лекаў ад дыябету. А Касперскі сам запускае вірусы ў інтэрнэт.

«ВКонтакте» і Facebook прыдумалі ў ФСБ і ЦРУ. А айфоны маюць іншапланетнае паходжанне і кампанія Apple выцягвае іх з бяздоння Мексіканскага заліву. Ну і, вядома ж, глабальнае пацяпленне прыдумалі, каб апраўдаць выпрабаванне кліматычнай зброі. Ці не. Яго прыдумалі літоўцы, каб прыцягнуць турыстаў на Балтыйскае мора.

Хто з вас не сустракаў чалавека, упэўненага, што ў выбуху ў менскім метро вінаваты «крывавы рэжым»? Ці, можа, вы і самі так думаеце? Пасля выбуху прайшло ўжо амаль паўгода. Даволі шмат для таго, каб некаторыя людзі паразважалі і ўрэшце прыйшлі да высновы, што, можа, не ўсё так проста. Навошта каціць бочкі на ўладу? Хто яго ведае, можа, гэта і праўда гэтыя два пацаны?

І вось цяпер у нас адбываецца суд. Можа быць, самы першы за ўсю гісторыю незалежнай Беларусі сапраўдны суд. Самы-самы сапраўдны. А мы ўсё ніяк не можам у яго паверыць. Мы не можам паверыць, што на месцах падсудных – сапраўдныя злачынцы, а 550 тамоў іхняй справы не сфабрыкаваныя. Ды ясна, як можна паверыць у сумленнасць суда, калі мы ўжо не памятаем, калі гэты суд быў сумленны апошні раз? Мы зноў шукаем палітычны падтэкст. І вядома ж, яго знаходзім.

Адным ударам каменнага молата наш уяўны Пярун узрывае метро. Малады Ярыла спусташае паліцы з грэчкай у крамах. Дажбог накручвае курс бакса ў абменніках. Сварог штогод затапляе Нямігу.

Нават у самай складанай справе па самых дробных нестасоўках нам хочацца простага тлумачэння. А калі простага тлумачэння нам на сподачку не падносяць, мы знаходзім сваё. Паліттэхнолагі ўсяго свету ўжо даўно выкарыстоўваюць тэорыі змоваў для «праграмавання» насельніцтва, асабліва ў крызісныя часы. Вось толькі беларускія рэаліі прымушаюць думаць па-іншаму. У тое, што хтосьці наўмысна закідвае ў галовы беларусаў тэорыю змовы вакол выбуху ў менскім метро, верыцца слаба. За 17 гадоў прамыўкі мазгоў мы настолькі спрытна навучыліся самі знаходзіць тлумачэнні ўсяму, што не можам спыніцца ні на секунду. Нам хочацца адказаў на пытанні. І мы самі іх сабе даем. Бо адзіны па-сапраўднаму сумленны адказ – «А Дажбог яго ведае!» – нас не задавальняе. 

Гэта і ёсць нашае спрадвечнае паганства. Мы не так і далёка прасунуліся з першабытных часоў. Нам усё яшчэ трэба верыць, што, калі здараецца бяда, гэта мы разгневалі багоў. Мы па-ранейшаму верым у іх. Кіраўнікоў «крывавых рэжымаў» мы надзяляем звыш’якасцямі, дэманізуем. Яны ў нашым уяўленні – магутныя перуны з лукам і стрэламі. Адным ударам каменнага молата наш уяўны Пярун узрывае метро. Малады Ярыла спусташае паліцы з грэчкай у крамах. Дажбог накручвае курс бакса ў абменніках. Сварог штогод затапляе Нямігу. А Вялес прадае ўсю каўбасу маскалям.

Нашыя багі хітрыя і бязлітасныя. І нам нічога не застаецца, як толькі прыносіць сябе ім у ахвяру.